Obowiązek zapewnienia bezpłatnego transportu i opieki w czasie przewozu dzieci do szkoły i przedszkola od dnia 1 września 2017 roku

Obowiązek zapewnienia bezpłatnego transportu i opieki w czasie przewozu dzieci do szkoły i przedszkola

Obowiązek zapewnienia bezpłatnego transportu i opieki w czasie przewozu dzieci objętych wychowaniem przedszkolnym do przedszkola, oddziału przedszkolnego lub innej formy wychowania przedszkolnego, które wchodzą do sieci przedszkolnej, oraz dzieci objętych obowiązkiem szkolnym jest zadaniem własnym gminy.
Niemniej jednak obowiązek ten aktualizuje się dopiero po przekroczeniu określonych limitów odległości. Zgodnie z obowiązującymi regulacjami, droga z domu do szkoły nie może przekraczać trzech kilometrów – w przypadku dzieci w wieku 5 i 6 lat oraz uczniów klas I – IV szkół podstawowych, a także czterech kilometrów – w przypadku uczniów klas V – VIII szkół podstawowych. Długości drogi nie powinno się przy tym mierzyć w linii prostej, lecz przy uwzględnieniu warunków lokalnych. Jak wskazuje się bowiem w orzecznictwie: „Mierzeniu podlegać powinna powszechnie użytkowana droga publiczna, jaką dziecko pokonuje zwyczajowo do szkoły i która umożliwia dowóz zwykłymi środkami przewozu. Za taką nie można jednak uznać chociażby drogi gruntowej nieutwardzonej, nieregularnej i rzadko uczęszczanej, czy innych skrótów prowadzonych przez tereny leśne i rolne, gdyż w określonych porach roku mogą być one niezdolne do użytku, bądź też niebezpieczne” (tak np.: wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 26 lipca 2016 roku, sygn. akt: II SA/Wa 831/16).
Jeśli zatem droga dziecka z domu do przedszkola mieści się w powyższych limitach odległości, przy uwzględnieniu wskazanego sposobu ich ustalania, gmina nie jest zobowiązana do organizowania komunalnego transportu. W przypadku jednak ich przekroczenia, gmina ma prawny obowiązek zapewnienia dowozu wraz z opieką.
Ustawodawca nie wskazuje przy tym, w jaki sposób obowiązek ten ma zostać zrealizowany. Oznacza to więc, że gmina może wykonywać przewóz zarówno własnymi środkami transportu, za pośrednictwem własnej jednostki organizacyjnej, jak i powierzyć wykonanie tego zadania podmiotowi specjalizującemu się w transporcie osób wyłonionemu w drodze zamówienia publicznego. Wskazać przy tym należy, że obowiązek dowozu dziecka dotyczy zarówno jego transportu do przedszkola, jak również w zakresie jego drogi powrotnej, tj. ze szkoły do domu rodzinnego dziecka.

 

Opieka pełniona nad dziećmi w trakcie dowozu

Ustawodawca podkreśla, że transport ma być bezpłatny, przy czym owa bezpłatność rozciąga się również na opiekę pełnioną nad dziećmi w trakcie dowozu. Nie ma prawnego obowiązku, aby opieka ta sprawowana była wyłącznie przez nauczycieli. Wykładnia celowościowa przepisu przemawia za przyjęciem, że opieka ma być sprawowana przez osobę pełnoletnią, która jest zdolna do ponoszenia odpowiedzialności za działanie lub zaniechanie w związku ze sprawowaną opieką. Należy pamiętać, że opieka ma być realna, rzeczywista i efektywna, co w praktyce oznacza, że takiej opieki nie może sprawować kierowca pojazdu, którym odbywa się realizacja obowiązku dowozu dzieci do instytucji. Z oczywistych względów kierowca nie może jednocześnie być odpowiedzialnym za bezpieczne przetransportowanie dzieci z jednego miejsca do drugiego oraz za bieżącą opiekę nad nimi w trakcie jazdy

Sposoby realizacji obowiązku dowozu dzieci do szkół i przedszkoli

Co również ważne, rodzicom przysługuje wybór co do sposobu w jaki chcą dowozić dzieci do przedszkola, tzn. czy samodzielnie będą zapewniać transport, czy skorzystają z tego zorganizowanego przez gminę.
Zdarzały się jednak w praktyce takie sytuacje, w których gminy odmawiały zapewnienia dzieciom bezpłatnego transportu do przedszkoli i szkół na swoim terenie, albowiem stwierdzały, że dziecku przysługuje uprawnienie do zwrotu kosztów przejazdu. Tymczasem w praktyce rodzice byli zmuszani posyłać swoje dzieci do szkoły za pośrednictwem środków komunikacji publicznej, a jednocześnie nie byli w stanie zapewnić swoim dzieciom opieki podczas podróży.
Na kanwie takich przypadków trafnie w orzecznictwie przyjęto jednak, że nie jest spełnieniem obowiązku zapewnienia dzieciom bezpłatnego transportu zwrot kosztów przejazdu w sytuacji, gdy w czasie transportu tymi środkami rodzice nie będą mogli zapewnić im opieki.
Tak więc nie może ulegać najmniejszej wątpliwości, iż zwrot kosztów przejazdu ucznia i opiekuna może nastąpić wyłącznie wtedy, gdy dowożenie zapewniają rodzice, a zatem w dużym uproszczeniu od tego czy są w stanie towarzyszyć dziecku w drodze do placówki oświatowej. Gdy nie są oni w stanie tego uczynić, gmina ma obowiązek zapewnić takim uczniom bezpłatny transport i opiekę w czasie przewozu do najbliższego przedszkola (również oczywiście szkoły podstawowej, gimnazjum, itd.).

 

Punkty zbiórek w świetle obowiązującej regulacji prawnej

Ustawodawca milczy również na temat punktów zbiórek, na których zatrzymywać miałyby się pojazdy zapewniające dowóz dzieci, co również w praktyce powodowało i powoduje wiele problemów oraz napięć na linii rodzice – gmina. Nie sposób bowiem wyobrazić sobie, aby dzieci zmuszone były do pokonywania znacznych odległości celem dotarcia do takiego punktu zbiorczego, albowiem wypaczałoby to sam sens obowiązkowego komunalnego transportu. Z drugiej strony nie sposób także oczekiwać, że odbiór dzieci odbywać się będzie niejako „spod samych drzwi” domu rodzinnego.
Orzecznictwo podjęło próbę rozwiązania powyższych wątpliwości i tak naprawdę kwestia ta została przesądzona uchwałą powiększonego składu Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 9 grudnia 2013 r., sygn. akt: I OPS 3/13. Uchwała ta wydana została co prawda na gruncie obowiązującej wówczas regulacji ustawy o systemie oświaty, jednakże zachowującej aktualność i w obecnym stanie prawnym. Sąd opowiedział się za możliwością wyznaczenia punktów zbiorczych dla dowożonych uczniów, jednakże takie miejsca zbiórek w których zatrzymują się o wyznaczonej porze pojazdy wykonujące przewóz dzieci do placówek oświatowych, powinny być ustalone w racjonalnej odległości od ich domów, zależnej od konkretnych warunków terenowych. Odległość ta nigdy jednak nie może przekraczać odległości wymienionych art. 17 ust. 2 ustawy o systemie oświaty (obecnie art. 39 ust. 2 oraz art. 32 ust. 5 Prawa oświatowego), gdyż w przeciwnym wypadku doszłoby do zniweczenia całego zamysłu ustawodawcy, który polegał na zapewnieniu dzieciom bezpieczeństwa i możliwego komfortu przy korzystaniu ze świadczeń edukacyjnych. Zdaniem Sądu za powyższym przemawia fakt, iż zgodnie z art. 17 ust. 3 ustawy o systemie oświaty (obecnie art. 32 ust. 5 oraz art. 39 ust. 2 Prawa oświatowego) gmina może realizować swój obowiązek albo w postaci zapewnienia uczniom bezpłatnego transportu i opieki albo w postaci zwrotu kosztów przejazdu środkami komunikacji publicznej. Skoro więc uczniowie korzystający z tej drugiej formy muszą dochodzić do przystanków środków komunikacji publicznej, to żadne względy nie przemawiają za tym, by podobnie uczniowie dowożeni do szkoły nie mogli dochodzić do wyznaczonych miejsc zbiórek.
Powyższe stanowisko należy ocenić jednak krytycznie, w praktyce sprowadza się ono bowiem do stwierdzenia, że punkty zbiorcze dla dzieci 5- lub 6-letnich mogą być lokalizowane w odległości nawet do trzech kilometrów od domu. Poddaje to w wątpliwość cel wprowadzonego obowiązku, czyli zapewnienie dzieciom i rodzicom bezpieczeństwa i komfortu przy korzystaniu ze świadczeń edukacyjnych.

 

Realizacja obowiązku dowozu dzieci do szkół i przedszkoli w odniesieniu do uczniów niepełnosprawnych i podlegających kształceniu specjalnemu

Na zakończenie należy zauważyć, iż zwrot kosztów przejazdu do przedszkola w przypadku uczniów pełnosprawnych i niepodlegających kształceniu specjalnemu następuje bez zawarcia umowy, odmiennie niż w przypadku uczniów niepełnosprawnych lub objętych kształceniem specjalnym. W takiej sytuacji zwrot następuje dopiero na podstawie umowy zawartej pomiędzy wójtem (burmistrzem, prezydentem miasta) a rodzicami/opiekunami dziecka. Zwrot kosztów w przypadku dowozu dzieci pełnosprawnych przez samych rodziców stanowi równowartość kosztów przejazdu jak za przejazd środkami publicznymi.
Warto także wskazać na inne istotne różnice dotyczące transportu dzieci pełnosprawnych oraz niepełnosprawnych i objętych potrzebą kształcenia specjalnego. W przypadku dzieci niepełnosprawnych konieczne jest bowiem zapewnienie im przewozu niezależnie od odległości, jaka dzieli ich miejsce zamieszkania od odpowiedniej placówki. Niekiedy może to oznaczać nawet konieczność zorganizowania transportu do miejsca zlokalizowanego nawet poza obszarem danej gminy (jednakże tylko do przedszkola najbliższego). Wobec dzieci objętych potrzebą kształcenia specjalnego sytuacja kształtuje się jeszcze inaczej i dowóz odbywa się nie do najbliższej placówki w stosunku do miejsca ich zamieszkania, a do placówki najbliższej, która umożliwia realizację obowiązku rocznego przygotowania przedszkolnego, zgodnie z treścią orzeczenia o potrzebie kształcenia specjalnego. Jeżeli dowozu nie zapewni gmina, dopuszcza się zwrot kosztów na podstawie umowy i to bez zastrzeżenia, że należy się tylko za przejazd środkami komunikacji publicznej.
Należy pamiętać, że na odmowę przyznania uprawnienia w postaci dojazdu do szkoły, odmowę zwrotu kosztów przejazdu do szkoły organizowanego przez rodziców we własnym zakresie oraz bezczynność organu administracyjnego w zakresie zapewnienia odpowiedniego świadczenia przysługuje skarga do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego.

error

Author: podparagrafem.pl