Zasada celowości w postępowaniu egzekucyjnym

Zasada celowości w postępowaniu egzekucyjnym to naczelna i główna zasadą rządząca tym postępowaniem.  Zasada ta determinuje także możliwość przyznania i zasądzania kosztów postępowania egzekucyjnego, przede wszystkim, od dłużników. Dla oceny celowości postępowania egzekucyjnego istotnym jest stwierdzenie, czy w chwili wszczęcia postępowania egzekucyjnego wierzyciel legitymował się prawidłowym tytułem egzekucyjnym, a dłużnik do tego momentu dobrowolnie nie wykonał ciążącego na nim obowiązku w całości, czym niejako zmusił wierzyciela do skierowania sprawy na drogę przymusowej egzekucji. Czy jednak złożenie wniosku egzekucyjnego i wszczęcie egzekucji, przy zachodzeniu powyższych przesłanek, zawsze będzie celowe i mieściło się w granicach prawa? Słów kilka na ten temat w poniższym wpisie.

Wpływ “niecelowego działania” na koszty egzekucyjne

W praktyce niejednokrotnie spotykałam się z sytuacjami, kiedy pomimo istnienia tytułu wykonawczego i niespełnieniu przez dłużnika obowiązku z niego wynikającego, okoliczności sprawy nie pozwalały na przyjęcie celowości wszczęcia i prowadzenia postępowania egzekucyjnego. Chodzi tu zwłaszcza o sytuację, w której w chwili wszczęcia postępowania egzekucyjnego czynności komornika nie mogły doprowadzić do zrealizowania obowiązku objętego tytułem wykonawczym, wierzyciel zaś jeszcze przed złożeniem wniosku egzekucyjnego mógł się o tym dowiedzieć i go nie składać. Może mieć to miejsce w szczególności wówczas, gdy dłużnik nie dał powodu do wszczęcia przeciwko niemu postępowania egzekucyjnego ze względu na dobrowolną realizację obowiązku stwierdzonego tytułem wykonawczym, w przypadku wszczęcia egzekucji na podstawie zrealizowanego już tytułu wykonawczego, wszczęcia egzekucji na podstawie tytułu wykonawczego pozbawionego wykonalności, wszczęcia egzekucji z majątku dłużnika mimo posiadania przez wierzyciela zastawu zabezpieczającego pełne zaspokojenie roszczenia, chyba że egzekucja została skierowana do przedmiotu zastawu (tak też np.: uchwała Sądu Najwyższego z dnia 8 marca 2013 roku, sygn. akt: III CZP 109/12). Co ważne, ocena „niecelowości” wszczęcia postępowania egzekucyjnego w każdym przypadku dokonywana jest na chwilę jego zainicjowania, późniejsza zmiana okoliczności ma tu drugorzędne znaczenie.

W wyżej wskazanych przypadkach „niecelowego działania”, opłaty egzekucyjne obciążają wierzyciela na podstawie art. 49 ust. 4 ustawy o komornikach sądowych i egzekucji (dalej: u.k.s.e.). W celu ich pobrania komornik wydaje postanowienie, w którym wzywa wierzyciela do uiszczenia należności z tego tytułu w terminie 7 dni od dnia doręczenia postanowienia. Postanowienie po uprawomocnieniu się podlega wykonaniu w drodze egzekucji bez zaopatrywania go w klauzulę wykonalności.

Utrata mocy nakazu zapłaty po wszczęciu postępowania egzekucyjnego

W tym aspekcie ciekawym zagadnieniem jest zwłaszcza sytuacja, w której dochodzi do utraty mocy nakazu zapłaty po wszczęciu postępowania egzekucyjnego wszczętego na jego podstawie. Zarówno w doktrynie jak i w orzecznictwie przyjmuje się bowiem, że wyżej wskazany art. 49 ust. 4 u.k.s.e. ma charakter wyjątkowy i należy go interpretować zawężająco (tak np.: uzasadnienie uchwały Sądu Najwyższego z dnia 17 grudnia 2010 roku, sygn. akt: III CZP 93/10, oraz uzasadnienie wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 26 czerwca 2012 roku, sygn. akt: P 13/11). Czy przepis ten może zatem znaleźć zastosowanie w takiej, nietypowej mimo wszystko sytuacji?

W mojej ocenie nie można wyłączyć zastosowania tego przepisu do sytuacji, w których dochodzi do umorzenia postępowania egzekucyjnego na wniosek wierzyciela w związku z uchyleniem nakazu zapłaty, który opatrzony klauzulą wykonalności stanowił tytuł wykonawczy. Takie też stanowisko prezentowane jest obecnie w orzecznictwie.

Niemniej jednak trzeba też pamiętać, że dla zastosowania art. 49 ust. 4 u.k.s.e. sama utrata mocy przez nakaz zapłaty nie jest okolicznością przesądzającą, że egzekucja została wszczęta przez wierzyciela niecelowo. Jeżeli podstawą wszczęcia egzekucji był nakaz zapłaty, który utracił moc po wszczęciu egzekucji, dla oceny ewentualnej niecelowości wszczęcia postępowania egzekucyjnego istotne jest czy wierzyciel wszczął egzekucję nie wiedząc o przyczynach, które doprowadziły do późniejszej utraty mocy nakazu zapłaty, a więc np. o obiektywnej przeszkodzie, która uniemożliwiła dłużnikowi (pozwanemu) złożenie w terminie sprzeciwu (i.e.: o chorobie pozwanego, jego nieobecności w miejscu zamieszkania, czasowym pobycie za granicą, itd.) albo o wadliwości w doręczeniu nakazu zapłaty pozwanemu.

Ta druga okoliczność jest bardzo istotna, albowiem najczęściej dotyczy sytuacji podania błędnego adresu pozwanego już w samym pozwie. Pamiętajmy więc, że wskazanie w pozwie prawidłowego adresu pozwanego zawsze obciąża powoda. Wskazanie to bowiem warunkuje wydanie niewadliwego nakazu zapłaty, a następnie jego uprawomocnienie się, nadanie mu klauzuli wykonalności i złożenie wniosku o wszczęcie egzekucji. W sytuacji uchylenia nakazu zapłaty i postanowienia nadającemu mu klauzulę wykonalności z uwagi na podanie błędnego adresu pozwanego przez powoda przyjmuje się, że wierzyciel nie dochował należytej staranności przy wypełnianiu swych procesowych obowiązków. W związku z tym niecelowe było składanie wniosku o wszczęcie egzekucji, skoro już w dacie jego złożenia wierzyciel mógł zdawać sobie sprawę, że doręczenie odpisu nakazu na adres wskazany w pozwie było nieskuteczne. Sądy wskazują, że w takiej sytuacji wierzyciel zachowuje się nielojalnie i pozbawia dłużnika (pozwanego) możliwości skutecznego złożenia sprzeciwu od nakazu zapłaty w terminie 14 dni od jego doręczenia, a więc przed nadaniem mu klauzuli wykonalności. Celowe prowadzenie egzekucji zakłada tymczasem niewadliwe uzyskanie tytułu wykonawczego, a przynajmniej sytuację, gdy mimo wadliwości wydania tytułu wykonawczego wierzyciel nie wie i wiedzieć nie może, przy zachowaniu należytej staranności, o zaistniałej wadliwości.

Należy zatem pamiętać, iż fakt, że wierzyciel uzyskał tytuł wykonawczy podając nieprawidłowy adres zamieszkania dłużnika, przesądza za przyjęciem, że doszło do niecelowego wszczęcia postępowania egzekucyjnego. W takiej sytuacji zachodzi zaś podstawa do obciążenia wierzyciela kosztami postępowania egzekucyjnego zgodnie z art. 49 ust 4 u.k.s.e.

error

Author: podparagrafem.pl

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany.

Wyrażam zgodę na przetwarzanie moich danych osobowych zgodnie z polityką prywatności bloga podparagrafem.pl