Prawdy i mity o ustanowieniu pełnomocnika z urzędu

Dla wielu osób postępowania sądowe są skomplikowane i niezrozumiałe. Powyższe niejednokrotnie stanowi barierę utrudniającą, jeśli nie uniemożliwiającą, wystąpienie na drogę postępowania sądowego czy też zaprezentowanie swoich argumentów w już toczącym się postępowaniu. Sytuacja finansowa także często tego nie ułatwia. Dodatkowy koszt w postaci wynagrodzenia profesjonalnego pełnomocnika – adwokata czy radcy prawnego, niejednokrotnie przekracza domowy budżet. I tutaj ustawodawca przychodzi nam z pomocą. Otóż wprowadził on możliwość ustanowienia pełnomocnika z urzędu. Kto jednak taką pomoc może uzyskać?

Kodeksowe przesłanki ustanowienia pełnomocnika z urzędu

Po pierwsze pamiętajmy, że ustanowienie pełnomocnika z urzędu jest niezależne od ewentualnego zwolnienia nas od kosztów sądowych. Tym samym bez względu na to czy jesteśmy zwolnieni od kosztów sądowych czy też nie, możemy starać się o ustanowienie pełnomocnika z urzędu. Jedyna różnic sprowadza się do tego, że w sytuacji gdy nie uzyskamy zwolnienia od kosztów sądowych będziemy musieli dodatkowo wykazać naszą trudną sytuację finansową.
Zgodnie bowiem z art. 117 § 1 k.p.c., strona zwolniona przez Sąd od kosztów sądowych w całości lub w części może domagać się ustanowienia adwokata lub radcy prawnego. Paragraf drugi tego przepisu stanowi natomiast, że osoba fizyczna, niezwolniona przez sąd od kosztów sądowych, może się domagać ustanowienia adwokata lub radcy prawnego, jeżeli złoży oświadczenie, z którego wynika, że nie jest w stanie ponieść kosztów wynagrodzenia adwokata lub radcy prawnego bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Natomiast po myśli art. 117 § 5 k.p.c., Sąd uwzględni wniosek, jeżeli udział adwokata lub radcy prawnego w sprawie uzna za potrzebny.
Z powyższego przepisu wynika, że ustanowienie pełnomocnika z urzędu jest uzależnione od istnienia dwóch, a nawet trzech, przesłanek.
Po pierwsze, co raczej oczywiste i niewymagające wyjaśnienia, zdolności strony do samodzielnego występowania w procesie.
Po drugie, okoliczności danej sprawy muszą charakteryzować się pewną zawiłością pod względem prawnym lub faktycznym.
Dodatkowo w sytuacji, gdy nie korzystamy ze zwolnienia od kosztów sądowych, trzecią przesłanką jak wskazano powyżej jest brak zdolności finansowej do poniesienia kosztów związanych z udziałem profesjonalnego pełnomocnika w sprawie (czyli krótko mówiąc – brak możliwości uiszczenia jego wynagrodzenia). Należy jednak pamiętać, że brak środków finansowych na pokrycie kosztów wynagrodzenia pełnomocnika nie stanowi samodzielnej i wystarczającej przesłanki do ustanowienia dla strony pełnomocnika z urzędu. Możliwość ta została bowiem ograniczona do wyjątkowych sytuacji.
Kiedy zatem Sąd uzna udział profesjonalnego pełnomocnika za uzasadniony?

Wyjątkowe sytuacje, uzasadniające ustanowienie pełnomocnika z urzędu

Otóż udział profesjonalnego pełnomocnika w sprawie Sąd może w szczególności uznać za uzasadniony, gdy strona wnosząca o jego ustanowienie jest nieporadna, ma trudności z samodzielnym podejmowaniem czynności procesowych albo gdy sprawa jest skomplikowana pod względem faktycznym lub prawnym (tak np.: orzeczenie Sądu Najwyższego z dnia 23.09.1964 r., II PZ 46/64). W tym zakresie Sąd bada przede wszystkim, czy strona formułuje pisma w sposób prawidłowy i zrozumiały, a więc czy pisma stanowią logiczną konsekwencję jej sytuacji procesowej; czy stanowią adekwatną odpowiedź na wezwanie ze strony Sądu; czy są wnoszone do prawidłowej sygnatury sprawy, w prawidłowej liczbie egzemplarzy; czy są dotknięte brakami formalnymi lub fiskalnymi. W konsekwencji Sąd bada, czy w wystarczającym stopniu na każdym etapie postępowania prawa strony są chronione za pomocą udzielanych jej przez niego pouczeń. Działając bez pełnomocnika, sąd zobligowany jest bowiem do pouczenia nas odnośnie terminów procesowych, przysługujących nam środków zaskarżenia, sposobu ich wnoszenia, itd. Jednakże jeżeli Sąd uzna, że takie pouczenia są dla strony niewystarczające, wówczas zobligowany będzie, przy zachodzeniu innych przesłanek, do ustanowienia nam pełnomocnika z urzędu.
Przy tej okazji warto zwrócić uwagę, że samodzielność strony w procesie często odnoszona jest do skomplikowania sprawy. Sąd bada zatem także, jakie czynności procesowe mógłby podjąć pełnomocnik z urzędu, czyli krótko mówiąc sąd prognozuje aktywność takiego pełnomocnika biorąc za wzorzec typowe sprawy, mające ten sam przedmiot postępowania. I tak np. w przypadku eksmisji, kiedy pozwany wnosi o ustanowienie pełnomocnika z urzędu, niejednokrotnie wskazuje się, że aktywność takiego pełnomocnika w sprawie o eksmisję jest mocno ograniczona i sprowadza się w istocie najczęściej do zaprezentowania argumentów przemawiających za przyznaniem pozwanemu lokalu socjalnego. Kwestia zaś uprawnień do lokalu socjalnego rozstrzygana jest natomiast głównie w oparciu o materiał przedstawiony przez samego pozwanego, a w szczególności w oparciu o jego zeznania. Sąd uznaje zatem, że do wypowiedzenia się o swojej sytuacji finansowej i majątkowej, która najczęściej sprowadza się do odpowiedzi na ukierunkowane przez niego pytania, nie jest potrzebny udział profesjonalnego pełnomocnika.
Kolejną przesłanką przemawiającą za ustanowieniem nam pełnomocnika z urzędu jest także stan naszego zdrowia. Jeżeli bowiem uniemożliwia on nam aktywny udział w postępowaniu cywilnym, to udział pełnomocnika z urzędu uznawany jest przez Sąd za konieczny i niezbędny. Chodzi tu bowiem o sytuacje, gdy np. zachodzi konieczność dłuższego pobytu w szpitalu lub sanatorium, jak również wtedy gdy nasz ogólny stan zdrowia uniemożliwia stawianie się na rozprawach w terminach wyznaczonych przez Sąd, czy chociażby udzielanie w terminie odpowiedzi na jego wezwania.
Pamiętajmy jednak, że samo subiektywne przekonanie strony, że nie poradzi sobie w samodzielnym prowadzeniu procesu nie uzasadnia uwzględnienia jej wniosku o ustanowienie pełnomocnika z urzędu (tak np.: postanowienie Sądu Apelacyjnego w Rzeszowie z dnia 12.10.2012 r. w sprawie I ACz 672/12). Co więcej w orzecznictwie Sądów przyjmuje się, iż za uznaniem danej osoby za zdolną do samodzielnego bronienia swych spraw w postępowaniu, przemawia nie tylko poprawność formułowanych twierdzeń czy wniosków, bądź powoływanie się w treściach pism na fachową literaturę, ale również sam fakt skorzystania z pomocy prawnej, czy to w ramach bezpłatnych punktów świadczących taką pomocy, bądź też korzystając z organizacji zajmujących się udzielaniem porad prawnych pro bono. W ocenie Sądów powyższe świadczy bowiem o zaradności wnioskującego o ustanowienie pełnomocnika z urzędu, dzięki której potrafi we własnym zakresie zorganizować sobie odpowiednią pomoc bez konieczności angażowania środków pochodzących ze Skarbu Państwa.

Uwagi praktyczne
Reasumując, co należy wskazywać we wniosku o ustanowienie pełnomocnika, aby wniosek ten został rozpoznany na naszą korzyść? Oczywiście nie ma złotego środka, który każdorazowo będzie nam zapewniał ustanowienie pełnomocnika z urzędu. Warto natomiast:
– składać pisma pisane naszym językiem – nie szukajmy wzorców w Internecie, nie ma potrzeby używania wyszukanych słów, piszmy prosto, używając takiego języka, jakim posługujemy się na co dzień (oczywiście bez wulgaryzmów),
– wskażmy na naszą znajomość przepisów prawnych, a raczej przede wszystkim na jej brak – nie bójmy się przyznać do posiadanego wykształcenia lub wykonywanego zawodu. Ważne jest, aby w sposób dobitny wskazać, że nie poruszamy się biegle w przepisach prawnych i nie tylko nie wiemy, jakie środki nam przysługują w danej sytuacji, bądź jak się zachować, ale również trudność sprawia nam zrozumienie i zastosowanie się do pouczeń udzielanych nam przez Sąd,
– z ostrożnością podchodźmy do pomocy prawnej, w której nie oferuje się nam zastępstwa przed Sądem, a jedynie sporządzenie pisma. Pamiętajmy, że Sąd ocenia naszą orientację prawną i samodzielność głównie przez pryzmat redagowanych przez nas pism i choć w takim punkcie uzyskamy niewielkim kosztem pomoc w napisaniu bardziej bądź mniej profesjonalnego pisma, to konsekwencje koniec końców mogę być dla nas nieprzyjemne. Nie dosyć bowiem, że nie będziemy mogli w takiej sytuacji uzyskać pomocy prawnej danej instytucji na rozprawie, to jeszcze sąd uzna, że jesteśmy na tyle samodzielni i zaradni, że nie ma podstaw do ustanawiania nam pełnomocnika z urzędu. Warto jednak mieć na względzie, że zastępstwo profesjonalnego pełnomocnika to nie tylko napisanie jednego pisma, ale również, albo przede wszystkim, całościowa reprezentacja danej osoby przed sądem czyli obecność i aktywny udział przy przesłuchania świadka, biegłego, zgłoszenie środka dowodowego z określeniem poprawnej tezy dowodowej, a więc takiej która zmierza do wykazania zasadności naszego stanowiska, monitorowanie w trakcie rozprawy jej przebiegu oraz reagowanie na zachowanie przeciwnika i jego taktykę procesową,
– opiszmy naszą sytuację finansową i osobistą; jeżeli jesteśmy osobami starszymi czy schorowanymi, warto napisać, że obiektywnie nie mamy możliwości stawiania się na każde wezwanie Sądu, czy udzielania odpowiedzi w terminach przez niego wyznaczonych,
Nie warto natomiast argumentować potrzebę ustanowienia pełnomocnika tym, że druga strona ma takiego pełnomocnika (z wyboru czy też z urzędu). Sytuacja taka nie jest bowiem traktowana jako wprowadzanie „nierównych szans”. Każdy ma prawo czy to złożyć wniosek o ustanowienie pełnomocnika, czy też odpłatnie skorzystać z porad prawnych, i tym samym skorzystanie z takiego uprawnienia przez jedną ze stron nie dyskredytuje drugiej strony w procesie cywilny.
Podobnie, wskazując na niemożność poniesienia kosztów wynagrodzenia pełnomocnika z wyboru z uwagi na wygórowane stawki podawane przez adwokatów czy radców prawnych z którymi się kontaktowaliśmy pamiętajmy, że Sąd związany jest stawkami określonymi treścią rozporządzenia o opłatach za czynności adwokackie lub czynności radców prawnych i nasze zdolności finansowe będzie odnosił do stawek tam przewidzianych. Tym samym, jeżeli w ramach konkurencji wolnorynkowej inni pełnomocnicy określają za swoje usługi wyższe stawki niż te z rozporządzenia mają takie prawo, zaś Sąd nie może ingerować w ich oczekiwania finansowe. Powyższe nie jest jednak wystarczającą przesłanką do przyjęcia, że inni pełnomocnicy nie zaoferują stawek tożsamych lub zbliżonych do tych wynikających z rozporządzeń, a w konsekwencji, że nie stać nas na poniesienie kosztów pełnomocnika.
Niezależnie od powyższego pamiętajmy, że odmowa ustanowienia pełnomocnika na danym etapie postępowania nie wyklucza przyznania pomocy prawnej z urzędu , gdyby w toku postępowania okazała się ona rzeczywiście konieczna, a to wobec zaistnienia nowych okoliczności.

error

Author: podparagrafem.pl

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany.

Wyrażam zgodę na przetwarzanie moich danych osobowych zgodnie z polityką prywatności bloga podparagrafem.pl