Przesłanki zwolnienia od kosztów sądowych osób prawnych

Jak wskazywałam w swoim poprzednim wpisie, zwolnienie od kosztów sądowych jest jedną z form pomocy państwa dla osób, które z przyczyn od siebie niezależnych nie są w stanie ponieść kosztów postępowania sądowego. Do tej pory omówiliśmy możliwość ubiegania się o taką pomoc przez osoby fizyczne, niemniej jednak nie tylko one mają do tego prawo.

Przesłanki zwolnienia od kosztów sądowych osób prawnych

Zgodnie bowiem z art. 103 ustawy z dnia 28 lipca 2005 roku o kosztach sądowych w sprawach cywilnych Sąd może przyznać zwolnienie od kosztów sądowych osobie prawnej lub jednostce organizacyjnej niebędącej osobą prawną, której ustawa przyznaje zdolność prawną, jeżeli wykazała, że nie ma dostatecznych środków na ich uiszczenie.
Podobnie więc jak w sytuacji, gdy o zwolnienie od kosztów sądowych stara się osoba fizyczna, na wnioskującej osobie prawnej spoczywa ciężar udowodnienia, iż z uwagi na jej sytuację majątkową nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych ze względu na brak dostatecznych ku temu środków. Różnicą jest jednak to, że jedynym kryterium przewidzianym w stosunku do osób prawnych jest fakt nieposiadania przez nich środków na opłacenie należnych kosztów sądowych. W przypadku osób prawnych nie przyznano przy tym innym kosztom pierwszeństwa przed kosztami sądowymi, odmiennie niż w przypadku osób fizycznych, odnośnie których pierwszeństwo dano usprawiedliwionym kosztom utrzymania siebie i rodziny.

Realizacja obowiązku wykazania nieposiadania dostatecznych środków

W praktyce oznacza to, że Sąd nie bada czy poniesienie kosztów sądowych wpływać będzie na kondycję finansową danego podmiotu, pogarszając ją w ten sposób, że zakłócona zostanie jej płynność. Sąd bada jedynie, czy kondycja finansowa osoby prawnej pozwala jej na poniesienie kosztów sądowych.
W konsekwencji osoba prawna, wnioskująca o możliwość skorzystania z dobrodziejstwa tej instytucji, musi udowodnić brak posiadania dostatecznych środków poprzez przedłożenie takiej dokumentacji, na podstawie której Sąd będzie mógł dokonać ustaleń dotyczących jej stanu majątkowego wnioskodawcy i weryfikacji przedstawionych twierdzeń (tak, np.: postanowienie Sądu Apelacyjnego w Szczecinie z dnia 17 stycznia 2007 r., sygn. akt: I ACz 15/07). Do uzyskania przez osobę prawną prowadzącą działalność gospodarczą zwolnienia od kosztów nie wystarczy bowiem wykazanie, iż nie posiada ona wystarczających wolnych środków pieniężnych (gotówki), które mogłaby przeznaczyć na pokrycie kosztów sądowych, ponieważ należy wziąć przede wszystkim pod uwagę rozmiar przychodów z prowadzonej działalności i wysokość jej aktywów (aktywa trwałe i obrotowe). Te informacje zawarte są przede wszystkim w dokumentach sprawozdawczych (sprawozdania finansowe, zwłaszcza rachunki zysków i strat, bilans) jak również w wyciągach z rachunków bankowych. O kondycji finansowej osoby prawnej decyduje aktualny stan jej konta bankowego, intensywność prowadzonej przez firmę działalności, jak również wartość posiadanego majątku, wysokość aktywów oraz wysokość rocznych obrotów. Dopiero na podstawie całokształtu przedstawionych okoliczności Sąd może podjąć decyzję o zastosowaniu instytucji zwolnienia od kosztów sądowych w konkretnej sytuacji.

Zwolnienie od kosztów sądowych zakładów opieki zdrowotnej

Przy okazji analizowania przesłanek zwolnienia od kosztów sądowych w stosunku do osób prawnych, chciałabym się podzielić pewnym ciekawym przypadkiem z praktyki, jaki są zakłady opieki zdrowotnej. Wydawać by się mogło, że w związku z charakterem prowadzonej przez nie działalności, ustawodawca „łaskawiej” traktuje możliwość ich zwolnienia od kosztów sądowych.
Jednak nic bardziej mylnego. Dostrzegając szczególny rodzaj zadań spełnianych przez zakłady opieki zdrowotnej, ustawodawca nie uznał za stosowne zwolnić te podmioty od kosztów sądowych. W konsekwencji ustawa nie różnicuje podmiotów ubiegających się o zwolnienie od kosztów sądowych np. wg kryterium charakteru ich działalności. Występująca niekiedy praktyka uprzywilejowanego traktowania podmiotów finansowanych ze środków publicznych narusza zasadę równości podmiotów uczestniczących w procesie i co do zasady nie zasługuje na akceptację. Okoliczność, że zakład opieki zdrowotnej w wyniku swojej działalności ponosi straty, nie stanowi zatem wystarczającej podstawy do zwolnienia go od kosztów sądowych.
Należy mieć również na uwadze, że rzeczywistość gospodarcza wymaga od podmiotów prowadzących jakąkolwiek formę działalności na rynku, w tym od tych, których działalność nie jest ukierunkowana na zysk, dysponowanie określonymi środkami finansowymi, a dalej ich odpowiednie wydatkowanie. Planując zaś swoje wydatki, jednostki te powinny brać pod uwagę również ewentualność dochodzenia swoich praw przed sądem i – w konsekwencji – uwzględniać konieczność wygospodarowania środków na prowadzenie procesu sądowego. Planowanie wydatków bez uwzględnienia tej zasady oceniane jest przez Sądy jako dokonane z naruszeniem zasady równoważności powinności finansowych, gdyż obowiązek uiszczania kosztów sądowych wobec Skarbu Państwa jest co najmniej równorzędny z obowiązkiem wywiązywania się z innych zobowiązań związanych z prowadzeniem działalności. Stąd też koszty dochodzenia praw przed Sądem powinny być wkalkulowane w koszty prowadzonej działalności i uwzględnione przy planowaniu wydatków. Pamiętajmy więc, że sama okoliczność przynoszenia straty przez działalność zakładu opieki zdrowotnej nie może powodować, iż wszczęte z jej inicjatywy postępowanie prowadzone będzie na koszt Skarbu Państwa. Strona, która realizuje swoje zobowiązania w taki sposób, że wyzbywa się zdolności do zapłaty kosztów sądowych – preferencyjnie traktując inne zobowiązania – nie może prawnie skutecznie podnieść zarzutu, iż odmowa zwolnienia jej od kosztów sądowych jest ograniczeniem dostępności do realizacji jej praw przed sądami (por. postanowienie Sądu Apelacyjnego w Krakowie z dnia 20 lutego 2013 r., sygn. akt: I ACz 124/13).
Pamiętajmy zatem, że ustawodawca wymaga od osób prawnych wyższej staranności w przedstawieniu swojej sytuacji finansowej i wykazaniu, że nie ma dostatecznych środków na ich uiszczenie, niż w przypadku osób fizycznych.

error

Author: podparagrafem.pl

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany.

Wyrażam zgodę na przetwarzanie moich danych osobowych zgodnie z polityką prywatności bloga podparagrafem.pl